अहिले सबै जसो अखबारहरुमा नेपाल सम्बन्धि बहस चलिरहेको छ । यो बहसको टुंगो लाग्ला नलाग्ला, तर यस खालका चिन्तनको अर्थ अबस्य रहन्छ । यस्ता बहसबाट राज्य-संयन्त्रका व्यक्तिहरुले उचित लाभ लिन सक्ने ठाउँहरु पनि हुन्छन । बहसको केन्द्र भागमा छ, ‘नेपालको बिकास र यसको गति’ । नेपालले बिकासको बाटोमा आशातित गति लिन नसक्नुको पछि दोषी को छ ? राजनैतिक पार्टीहरु, त्यसका नेताहरु वा हाम्रा बिकासका मोडेलहरु ? यस प्रसंगमा हाल भैरहेका शक्तिहरु अत्यन्त पुरानो भयो र अब यसले काम गर्न सक्तैन, ‘नया शक्तिको खाँचो’ छ भन्ने मत निकै बलवान देखिएको छ । त्यसैले यहि धारणाको वरीपरि रहेर आफ्ना मतहरु प्रकट गर्ने कोसिस गर्दैछु ।
अहिले के ब्याख्या गर्ने गरिएको छ भने नेपाली समाजको संरचना परिबर्तन भैसकेको छ र पूर्ण रुपमा पुजीबादी चरणमा प्रवेश गरिसकेको छ । यो अबस्था आउनुमा ने. का., वामपन्थीहरुको विभिन्न आन्दोलन र मधेसीहरुको आन्दोलनको योगदान रहेको छ । उत्पादन सम्बन्धका दृष्टिले हेर्दा यो व्याख्यामा आंशिक सत्यता अबस्य होला, तर संस्कारगत दृस्टीले हेर्दा हाम्रो समाज अझै सामन्तवादको धंग-धंगीबाट कति पनि बाहिर आउन सकेको देखिन्न । यसको प्रस्ट छाया हाम्रो नेत्रित्वमा देखिन्छ । हाम्रो नेत्रित्व बर्गमा घर गरेको यहि सामन्ती संस्कारका कारण विभिन्न समयमा नेपाली जनताले गरेका आन्दोलन स्वरुप प्राप्त भएका परिबर्तनका उपलब्धिहरुलाई संस्थागत गर्न सकिएन । पहिलो संबिधानसभा असफल रहनुको प्रमुख कारण पनि यहि समस्या नै हो । यद्यपि यस प्रसंगमा अरु पनि मुद्धाहरु उल्लेख्य रुपमा भएको तथ्यलाई नकार्न सकिदैन । फेरी यो दोष उनीहरुको मात्र हैन । बास्तबमा हाम्रो समाजको चेतना र बिकासको प्रतिछाया उनीहरुमा प्रतिबिम्बित भएको मात्र हो ! यहि कारण नै हो, हरेक पार्टीमा नेत्रित्व हस्तान्तरणको प्रक्रिया गतिशील हुन सकेन । चरम गुटबन्दिको अबस्था विद्यमान छ ! गुटबन्दिले के देखाउंछ भने सिमित व्यक्तिहरु शक्ति हत्याउन सफल छन् ! सम्पति उनीहरुसंग धेरै छ वा राज्यको सम्पति माथि उनीहरु हाबी छन् । आफ्ना मान्छेको हितका लागि शक्ति र श्रोत परिचालन गर्ने क्षमता राख्छन । राजनैतिक परिबर्तन भनेको सत्ता परिबर्तन मात्र हैन रहेछ । पूर्ण रुपमा समाज एबम नेताहरुको सोच, संस्कार र संस्कृतिमा परिबर्तन नहुदासम्म परिबर्तनको महसुस गर्न सकिदैन भन्ने कुरा अब घाम जत्तिकै छर्लंग भैसकेको छ । यसरि, समाजमा यथोचित चेतनाको बिकास नभए सम्म हामीले परिबर्तनलाइ चाहेको दिशातिर निर्देशित गर्न सक्दैनौ । Continue reading
