हिजोबाट नायुमालाई बिदा गरेँ । छुट्ने मन थिएन तर उनलेनै बिदा मागे पछि छुटियो ।
म केहि हप्तादेखि नायुमा राइलाई पछ्याइरहेको थिएँ, एउटा गहिरो सद्भाव र सहानुभुतिका साथ् । एउटी पूर्वी पहाडको अति बिपन्न गरिब परिवारमा जन्म लिएकी एक सफा हृदयकी पात्रलाई जीवनबोधको बाटोमा हिँडाएका छन् लेखकले ।
“एउटै मान्छे दुइखाले हुँदा रहेछन । मुकुण्डो लाएको र नलाएको ।” मुकुण्डो लाएको मान्छेसँग डर मान्ने नायुमा मुकुण्डो लगाएको मान्छेहरुसँग भाग्दा-भाग्दै जीवन यात्राबाट अलप हुन्छिन ।
जन्मथलो राइ गाउँबाट भारि मनका साथ् काठमाण्डू हिँडेकी उनले कबुल बमोजिम स्कूल पनि शुरु गरिन र पढाईमा राम्रै लगन पनि दिइन ।
शुभचिन्तकको नाताले कामना गर्न थालेको थिएँ कि त्यहि बसेर राम्रो पढेर उनको जीवन बनोस, र जीवनमा उनको राम्रो उन्नति होस् । तर सङ्गीनि मङ्गलिको आत्महत्यापछि एउटा लयमा बगिरहेको उनको जीवनमा नसोचेको मोड आयो ।
त्यसपछि उनको जीवनमा लगातार अनेकौँ त्रासदीपूर्ण मोडहरु आइरहे । तर उनले हिम्मत हारिनन ।
स्वाभिमानलाई उँच्चा राख्न सबै चुनौतिको सामना गर्न तयार भइन । उनको जीवन यात्रामा थुप्रै असल मान्छेहरु भेटिए । यसबाट के लाग्यो भने यो संसारमा असल मान्छेहरुको कमि छैन । त्यसैले संसार सुन्दर छ ।
अपरिचित, चिन्नु न जान्नुका, तर अति आत्मीय, दयालु मान्छेहरु । यी मान्छेहरुले देखाएको दया, मायाँ, करुणा र उदारतालाई स्पर्श गर्दा धेरैपटक आँखाबाट आँसु झरे, रोक्न सकिएन ।
सुकुम्बासी बस्तीमा भेटिएकी दिलमायाले देखाएको निस्वार्थ मातृत्व प्रेम, इन्द्रावतीको समर्पित र निस्वार्थ मित्रताले धुरुक्क पार्यो । मान्छेका दुखमा साथ दिने इन्द्रावती जस्तै साथी सबैलाई मिलोस ।
बौलाहा रिस नियन्त्रण गर्न नसक्दा नायुमाको जीवनका मोडहरु हठात् तयार हुन्छन । वा यो उनको छनौट हुन सक्छ । सम्झौता गरेको भए उनको जीवनयात्रा फरक बाटोमा अघि बढ्थ्यो होला । जीवनमा धेरै हण्डर बेहोर्नु पर्थेन होला । यहाँ दर्शन छ ।
कृष्ण राइसँग प्रेम झाङ्गिदै गएको बेला सुखद अनुभब के गर्दै थिएँ, अकस्मात नसोचेको भयो । उनको बाटो फेरि मोडियो ।
अन्तिम घडीमा भएको बासुदेब र फूलश्वरी राईसँगको भेट अर्थपूर्ण छ ।
पछिल्लो समय कुनै किताब पढेर म यति धेरै पग्लिएको यसैपटक होला । आँसु बगिरहे ।
सरस र सरल भाषामा भनिएका कथामा कतै कबिता पढिन्छ, कतै गित सुन्न पाइन्छ ।
पात्रहरु परिचित, स्वभाविक र सरल, हामी मध्येकै वा चिने जानेका । पात्रका नाम जिवन्त ।
नायुमाको जीवनलाई पछ्याउँदै जाँदा हाम्रो समाजका थुप्रै अन्तर कुन्तर पाटासँग जम्काभेट भैरह्यो ।
हाम्रा राजनीति, नेताका प्रबृत्ति, माओबादी आन्दोलन, त्यस भित्रका बिकृति, आन्दोलनका पक्ष र संस्कृति, सुकुम्बासी बस्ति भित्रका जीवन, मजदूरहरुका जीवनचर्या एबम बिभिन्न उमेर समूहका मान्छेहरुका मनोविज्ञान र मनस्थितिलाई समेत मिहिन ढङ्गले केलाउने प्रयास छ उपन्यासमा ।
शुरु-शुरुमा कथाको लयनै भत्किने गरी लक्षणहरुको प्रयोग अलि धेरै भयोकि जस्तो लाग्दै थियो । तर पछि गएर त्यो महसूस भएन ।
नेपाली साहित्यका लागि एक राम्रो कोसेलीको रुपमा आएको उपन्यास ‘सलह’ खासमा भुँइ मान्छेहरुको कथा हो ।
एउटा उत्कृष्ट कृतिको लागि साहित्यकार Shrawan Mukarung लाई विशेष बधाई ।
